प्रवास शिक्षणाचा: गुरुकुल ते ऑनलाईन
मानसिक गुणांचे संवर्धन आणि दोषांचे उच्चाटन करते तेच खरे शिक्षण. समाजात वावरण्यासाठी, स्वत:चा सर्वांगीण विकास करून घेण्यासाठी आवश्यक असणारे ज्ञान प्राप्त करून घेणे म्हणजे शिक्षण.
पूर्वीच्या काळी गुरुकुल शिक्षण पद्धती होती. गुरुकुल पद्धतीत मुलांना सर्व प्रकारचे शिक्षण मिळत असे. त्यानंतर ब्राह्मणवर्ग वेदविद्येचे, क्षत्रिय शस्त्रविद्येचे आणि वैश्य व शुद्र आपल्या वाड-वडिलांकडील कलेचे शिक्षण घेत असत.
आजचे शिक्षण पुस्तकापुरते मर्यादित झालेले आहे. फक्त माहितीचा पुरवठा करणारा ‘शिक्षक’ आणि ती माहिती ठराविक काळासाठी लक्षात ठेवून, उतरवून काढणारा ‘विद्यार्थी’. त्या पद्धतीला ‘परीक्षा’ असे गोंडस नाव दिले आहे.
सद्याच्या शिक्षणात पुस्तकाबाहेरच्या कोणत्याच गोष्टींचा विचार करण्याची मुभा ना शिक्षकाला असते ना विद्यार्थ्याला. टक्केवारी मिळविण्याची जीवघेणी स्पर्धा सद्या सर्वत्र सुरु आहे.
माणूस घडविणारे शिक्षण, जे आयुष्य जगत असताना पदोपदी उपयोगी पडेल आणि विषयांचे पूर्ण आकलन आजच्या साचेबध्द पुस्तकांतून मिळताना दिसत नाही.
सद्या विद्यार्थ्यांना शाळेत मोबाईल वापरण्यास बंदी आहे, असे असताना आता तर शाळाच मोबाईलमध्ये बंदिस्त झाली आहे. सद्या शिक्षकांचे “मोबाईलद्वारे शिक्षण” आणि विद्यार्थ्यांचे “मोबाईलवर अभ्यास” असा सगळा ‘खेळ’ सुरु आहे. या खेळात आमचा ग्रामीण विद्यार्थी, आदिवासी विद्यार्थी पुरता हरवलेला आहे. त्याचे अस्तित्व सद्या तरी कुठे दिसत नाही. खेड्यात, आदिवासी पाड्यावर वीजपुरवठा, नेटवर्क, अॅड्रोइड मोबाईल आणि रिचार्जसाठी पैसे यांची आजही उपलब्धता आहे किंवा नाही याचा विचार होताना दिसत नाही. मागील ९ महिन्यांपासून हे ‘ऑनलाईन वर्ग’ असेच सुरु आहे.
ऑनलाईन शिक्षणात प्रात्यक्षिकांचे काय? शिक्षणात मुलांनी काही गोष्टी हाताने करून बघायची गरज असते. फक्त डोळे आणि कान यांचा वापर करून दर्जेदार शिक्षण घेता येत नाही.
आता वेळ आली आहे, शिक्षणात आणि शिक्षण देण्याच्या पद्धतीत आमुलाग्र बदल करण्याची. शिक्षकांनी देखील टेक्नोसॅव्ही होत नवीन बदल आत्मसात करायलाच हवे. काळानुसार स्वत:मध्ये बदल करून घेणे ही काळाची गरज आहे.
‘जीवन जगत असताना पदोपदी उपयोगात येईल असे शिक्षण मिळावे’ हिच आजच्या विद्यार्थ्यांची मागणी आहे, ही मागणी ‘आपण’ पूर्ण करणार का?
Comments
Post a Comment